Nature.is

Vegna fréttar um skipulagsmál og orkuöflun fyrir álver í Helguvík

Vegna sjónvarpsfrétta Ríkisútvarpsins 26. ágúst 2010 kl. 19:00 og 22:00 um tafir við orkuöflun fyrir álver í Helguvík vill umhverfisráðuneytið koma eftirfarandi á framfæri:

Í fréttinni var látið að því liggja að skipulagsmál sveitarfélagsins Ölfuss hefðu ekki hlotið eðlilega meðferð í umhverfisráðuneytinu vegna persónulegra skoðana umhverfisráðherra. Sagði m.a. í fréttinni: ,,Aðalskipulag sem gerir ráð fyrir Hverahlíðavirkjun hefur verið til afgreiðslu hjá umhverfisráðuneytinu í nokkra mánuði. Skipulagið gerir líka ráð fyrir Bitruvirkjun en Svandís Svavarsdóttir, umhverfisráðherra hefur verið á móti því að hún rísi.”

Afgreiðsla aðalskipulags sveitarfélagsins Ölfuss er í eðlilegum farvegi hjá ráðuneytinu. Tillaga að breytingum á skipulaginu barst umhverfisráðuneytinu frá Skipulagsstofnun þann 9. apríl 2010 og lagði stofnunin til að þeim hluta skipulagsins sem snýr að Bitruvirkjun yrði frestað, þar til fyrir lægju upplýsingar um framleiðslugetu svæðisins. Hins vegar voru engar athugasemdir gerðar við Hverahlíðavirkjun. Vegna þessarar afstöðu Skipulagsstofnunar sendi sveitarfélagið Ölfus ráðuneytinu athugasemdir sem bárust ráðuneytinu 12. maí. Í kjölfarið óskaði ráðuneytið eftir nánari rökstuðningi Skipulagsstofnunar sem barst ráðuneytinu 10. júní. Sex dögum síðar óskaði ráðuneytið eftir umsögn sveitarfélagsins Ölfuss um rökstuðning Skipulagsstofnunar. Sú umsögn barst ráðuneytinu 2. júlí í sumar. Af þessu má ráða að ráðuneytið hefur viðhaft eðlilega stjórnsýsluhætti í málinu þar sem gætt hefur verið að andmælarétti sveitarfélagsins.

Meginregla stjórnsýsluréttar gerir ráð fyrir að eðlilegur málsmeðferðartími sé þrír mánuðir frá því að mál er tækt til afgreiðslu. Umrætt mál verður afgreitt í umhverfisráðuneytinu á næstu vikum.

Rétt er að taka fram að fréttastofa Ríkisútvarpsins leitaði ekki eftir upplýsingum hjá ráðuneytinu við vinnslu fréttarinnar.

Evaluation

Svar til skipulagsstjóra

Í síðustu bloggfærslu minni á Eyjunni, Þeistareykir – forsagan, fjallaði ég um boranir á Þeistareykjum undanfarin ár. Þar gagnrýndi ég nokkuð aðkomu skipulagsyfirvalda, einkum Skipulagsstofnunar og umhverfisráðuneytis, en einnig aðkomu Umhverfisstofnunar. Stefán Thors skipulagsstjóri ríkisins (starfsheiti forstjóra Skipulagsstofnunar) hefur brugðist við umfjöllun minni á heimasíðu Skipulagsstofnunar þar sem hann kýs að gera hlut starfsfólks Skipulagsstofnunar að aðalatriði málsins í pistli sem hann nefnir: Hefur starfsfólk Skipulagsstofnunar misskilið hlutverk sitt? (http://www.skipulagsstofnun.is/skipulagsstofnun/greinar/nr/246) Það er vissulega virðingarvert af skipulagsstjóra að verja sína stofnun þegar að henni er vegið og því framtaki hans ber að fagna. Málsvörnin er á hinn bóginn heldur veikburða. Í greininni gerir skipulagsstjóri lítið úr þekkingu minni og lætur sem ég þekki ekki muninn á rannsóknar- og vinnsluborunum annars vegar og orkunýtingu á háhitasvæðum hins vegar. Hann reynir jafnframt að skáka í því vafasama skjóli að sama sé á hvern veg ákvarðanir Skipulagsstofnunar falli, ávallt verði einhverjir óánægðir.

Í pistli mínum benti ég á að nú þegar hafi verið aflað 50 MWe af gufuafli fyrir Þeistareykjavirkjun án þess að fram hafi farið mat á umhverfisáhrifum en samkvæmt lögum er 10 MWe raforkuver undantekningalaust matsskyld framkvæmd. Í 3. viðauka laganna um mat á umhverfisáhrifum eru settar fram skýrar viðmiðanir þegar ákvarða skal matsskyldu framkvæmda. Þar segir í 1. tl. að athuga þurfi eðli framkvæmdar, einkum með tilliti til:

i.  stærðar og umfangs framkvæmda

ii.  sammögnunaráhrifa með öðrum framkvæmdum

Þegar litið er til stærðar og umfangs framkvæmda er óhjákvæmilegt að líta til sambærilegra framkvæmda sem ávallt eru matsskyldar skv. 1. viðauka laganna. Þar segir í 2. tl.: Jarðvarmavirkjanir og önnur varmaorkuver með 50 MW uppsett varmaafl eða meira og önnur orkuver með 10 MW uppsett rafafl eða meira. Það hefur alla tíð legið fyrir að tilgangurinn með rannsóknum á Þeistareykjum hefur miðast við byggingu raforkuvers. Varðandi matsskyldu liggur það ljóst fyrir að þegar taka skal tillit til stærðar og umfangs skal miða við 10 MWe uppsett rafafl. Það viðmið á að sjálfsögðu við um alla þætti framkvæmdarinnar en ekki aðeins framkvæmdina í heild sinni eins og skipulagsstjóri heldur fram, eða svo eitthvað sé nefnt: orkuöflun vegna 10 MWe raforkuvers, vegagerð vegna 10 MWe raforkuvers, stöðvarhús fyrir 10 MWe raforkuver, förgun afrennslis frá 10 MWe raforkuveri o.s.frv. Er skipulagsstjóri kannski tilbúinn að halda því fram að afla megi 50 MWe gufuafls fyrir 10 MWe raforkuver án þess að fram fari mat á umhverfisáhrifum þeirrar  orkuöflunar? Slík röksemdafærsla endar í tómri vitleysu. Með því að heimila gufuöflun fyrir 50 MWe raforkuframleiðslu án umhverfismats hefur Skipulagsstofnun (og umhverfisráðuneyti í úrskurðum vegna kærumála) farið langt út fyrir eðlileg mörk við ákvörðun matsskyldu vegna framkvæmda á Þeistareykjum. Samkvæmt lagatúlkun skipulagsyfirvalda geta framkvæmdir verið langt komnar þegar kemur að umhverfismati. Það er andstætt markmiðsákvæðum laganna og andstætt náttúruverndarsjónarmiðum yfirleitt.

Í svari skipulagsstjóra segir að Skipulagsstofnun hafi fjórum sinnum borist tilkynning um borun rannsóknaholu/hola á Þeistareykjasvæðinu. Í öllum tilfellum taldi Skipulagsstofnun ljóst að í hverju tilfelli fyrir sig væri umfang og eðli framkvæmdar ekki þess eðlis að áhrifin væru líkleg til þess að verða umtalsverð.

Hér vekur sérstaka athygli orðalagið í hverju tilfelli fyrir sig. Svo er að sjá sem Skipulagsstofnun hafi yfirsést ákvæðið í 3. viðauka þar sem fjallað er um sammögnunaráhrif með öðrum framkvæmdum (sbr. feitletrun hér að framan). Skipulagsstofnun túlkar lögin þannig að skoða skuli hverja borholu (eða hverja umsókn framkvæmdaraðila) fyrir sig, án tillits til annarra framkvæmda, t.d. framkvæmda við aðrar boranir. Niðurstaða slíkrar túlkunar er að ef aðeins er raskað nógu litlu í einu, þá er augljóslega heimilt að spilla svæðinu í heild ef aðeins er passað upp á að gera það í nógu mörgum áföngum. Þessi túlkun laganna byggist á því að loka augunum fyrir ákvæðinu um sammögnunaráhrif á sama hátt og horft hefur verið framhjá ákvæðinu um stærð og umfang.

Ekki er mér kunnugt um að fallið hafi dómar um túlkun laga nr. 106/2000 um mat á umhverfisáhrifum. Því verður að ætla að túlkun Skipulagsstofnunar á lögunum byggist á leiðbeiningum frá umhverfisráðuneyti. Svo virðist sem álit Skipulagsstofnunar á borð við þau sem hér hafa verið tilgreind, og staðfest hafa verið af umhverfisráðuneyti, verði að kæra til dómstóla. Aðeins þannig virðist mögulegt að ná fram þeim markmiðum laganna að draga eins og kostur er úr neikvæðum umhverfisáhrifum framkvæmda og koma í veg fyrir að lögin verði áfram túlkuð náttúrunni í óhag.

Mynd: Frá Þeistareykjum. Ljósmynd. Sigmundur Einarsson.

Evaluation

Starfsfólk óskar áheyrnarfulltrúa í stjórn OR

Áheyrnarfulltrúi starfsmanna í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur (OR), endurskoðun fríðinda stjórnenda, sparnaður og laun nýs stjórnarformanns OR voru á meðal þess sem kom til umræðu á fundi Jóns Gnarr borgarstjóra og Haraldar Flosa Tryggvasonar með um 200 starfsmönnum Orkuveitu Reykjavíkur í dag. Markmið fundarins var að kynna starfsfólki áherslur Reykjavíkurborgar varðandi OR, helstu verkefni sem eru framundan í rekstrinum og að svara spurningum starfsfólks.

Hjá borgarstjóra kom fram það mat hans að OR væri afar verðmæt ekki bara vegna þeirra lífsgæða sem fyrirtækið býr borgarbúum heldur ekki síður þeir möguleikar sem í því búa til framtíðar. Hann sagði frá þeim þremur megináherslum sem Reykjavíkurborg hefur varðandi fyrirtækið, sem hann kynnti meðeigendum á aðalfundi OR á föstudag.

Þær eru að:

• Auðlindir verði nýttar með þeim hætti að ekki sé gengið á framtíðarmöguleika til nýtingar þeirra.
• Allar ákvarðanir um nýtingu auðlinda og nýtingin sjálf einkennist af ást og virðingu fyrir umhverfinu.
• Borgarbúar njóti öruggrar þjónustu frá traustum aðilum og geti gengið að upplýsingum um störf og stöðu orkufyrirtækja í eigu borgarinnar.

Þá nefndi borgarstjóri að sér þætti sérkennilegt að fyrirtækið greiddi eigendum arð meðan kreppti að og það væri rekið með halla.

Á fundinum, sem Hjörleifur B. Kvaran forstjóri OR stýrði, bar starfsfólk fram spurningar af ýmsum toga. Spurt var um bílafríðindi stjórnenda, fyrri störf stjórnarformannsins og núverandi kjör hans, væntanlegar breytingar í ljósi þess að meirihluti fulltrúa borgarinnar í stjórn OR er ekki skipaður stjórnmálamönnum og borin var fram ósk af hálfu Starfsmannafélags OR um að starfsfólk fái áheyrnarfulltrúa í stjórninni. Var tekið jákvætt í beiðnina og verður hún lögð fram á fyrsta fundi hinnar nýju stjórnar.

Hjá Haraldi Flosa kom fram að stór verkefni blasa við, sérstaklega í fjármálum. Hann sagði það ljóst að ef gjaldskrár eigi að hækka hjá OR, þá verði viðskiptavinir að vera þess fullvissir að fyrirtækið sé að veita þjónustu með allra hagkvæmasta hætti. Það sé m.a. tilgangur fyrirhugaðrar rekstrarúttektar að tryggja að svo sé. Meðal starfsfólks kom fram gagnrýni á umtöluð fríðindi stjórnenda og launakjör nýs stjórnarformanns, sem verður tímabundið í fullu starfi. Haraldur Flosi sagði fríðindin verða endurskoðuð og að hann voni að þekking sín og reynsla við endurskipulagningu reksturs komi OR til góða og að ábatinn nái að borga upp launin sín og gott betur.

Rafbílar eru á meðal þeirra tækifæra sem OR á að taka þátt í að innleiða, sagði borgarstjóri á fundinum. Hann hefur hug á að embætti hans hafi yfir slíkum bíl að ráða og sagðist binda vonir við að í Reykjavík geti skapast þróttmikil starfsemi við þróun rafbíla.

Evaluation

Nýjar áherslur með nýju fólki í Reykjavík

Umhverfis- og samgönguráð Reykjavíkur verður umhverfis- og auðlindaráð og er því meðal annars ætlað að móta orku- og auðlindastefnu borgarinnar, segir í samstarfsyfirlýsingu Besta flokksins og Samfylkingarinnar sem kynnt var í dag, 15. janúar. Ráðið á að tryggja sameiginlegt eignarhald borgarbúa á auðlindum borgarlandsins og kveða á um eðlilegt afgjald af þeim.

Forgangsmál til framtíðar verða orkuskipti í samgöngum og rafvæðing þeirra, m.a. er stefnt að því að önnur hver bifreið í Reykjavík verði knúin vistvænni innlendri orku innan áratugar.

Ráðið mótar og setur skilgreind og tímasett markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda í Reykjavík. Þá mun ráðið og Umhverfis- og samgöngusvið sjá til þess að borgin gangi fram með góðu fordæmi með því að endurnýja bílaflota hennar með raf- og metanknúnum bifreiðum.

Áhersla verður lögð á að vernda græna trefilinn umhverfis höfuðborgarsvæðið og ströndina þar sem hún er ósnortin.
Borgin á að sýna gott fordæmi með því að setja stofnunum og fyrirtækjum borgarinnar metnaðarfulla umhverfis- og samgöngustefnu með mælanlegum markmiðum. Þá verður leitast við að styrkja nafn Reykjavíkur sem miðstöð í rannsóknum á málefnum norðurslóða, loftslagsbreytinga, jarðhita og endurnýtanlegum orkugjöfum.

Stórauka endurvinnsla í Reykjavík verður meðal verkefna ráðs og sviðs. Loks verður kannaður grundvöllur fyrir því að umhverfisvotta Reykjavík. Þá verður ráðinu falin verkefni heilbrigðisnefndar.

Kosið var í umhverfis- og samgönguráð til fjögurra ára. Sjö aðalmenn og sjö til vara; formannskjör. Kosin voru af DSVÆ lista án atkvæðagreiðslu: Karl Sigurðsson formaður, Hjördís Sjafnar Ingimundardóttir, Hjálmar Sveinsson, Kristín Soffía Jónsdóttir, Gísli Marteinn Baldursson, Hildur Sverrisdóttir og Þorleifur Gunnlaugsson.

Varamenn eru kosnir með sama hætti: S. Björn Blöndal,  Margrét Vilhjálmsdóttir, Kjartan Rolf Árnason, Kristín Erna Arnardóttir, Árni Helgason, Pawel Bartoszek og Claudia Overesc.

Evaluation

Bæjarfélagið Ölfus missir forgangsrétt á orku úr Hverahlíðarvirkjun, í annað sinn

Ólafur Áki Ragnarsson fyrrverandi bæjarstjóri Ölfuss hlýtur að hafa sett heimsmet í ótímabærum yfirlýsingum, gervisamningum og sýndarmennsku í stjórnartíð sinni. Hann var rekinn úr bæjarstjórastólnum af móðurflokki sínum Sjáfstæðisflokknum, en hyggst nú snúa aftur með nýju framboði undir merkjum A-listans. Sjálfstæðisflokkurinn býður einnig fram sem og tveir aðrir listar, B-listi framfarasinna (Framsóknarflokks) og Ö-listi félagshyggjufólks (sameiginlegt framboð Samfylkingar og VG).

Hér skal ekki tekin pólitísk afstaða til neins ákveðins flokks en ég vil gera að sérstöku umtalsefni þá endalausu sorgarsögu er blasir við þegar litið er yfir starfsferil Ólafs Áka Ragnarssonar s.l. átta ár og tilraunir hans til að þröngva „allt of stórum“ hugmyndum um atvinnuuppbyggingu upp á Þorlákshöfn. Hugmyndum sem komu honum sjálfum í kvöldfréttirnar því þær voru svo stórkarlalega og yfirgengilegar en náðu ekki lengra en það. Hvort sem við lítum á sérsamninginn við Orkuveitu Reykjavíkur (Sjá samkomulagið), bráðabirgða-tilrauna boranaleyfið og bráðabirgða vegagerðaleyfi á Stóra Skarðsmýrarfjalli og við Hverahlíð (lögleysa því engin leyfi með því nafni fyrirfinnast í stjórnsýslunni), álgarðshugmyndin sem síðan varð að álvershugmynd, kísilverksmiðju- og gagnavershugmyndir, allt hefur að engu orðið. Út frá umhverfis- og mannlífssjónarmiðum er nú reyndar ekkert sorglegt við að sumar af þessum hugmyndum hafi ekki náð í gegn en sorglega hliðin er að íbúarnir í Ölfusi og þjóðin öll hefur þurft að standa straum af kostnaði við sýndarmennskuna þegar upp er staðið.

Ólafur Áki Ragnarsson hefur heldur ekki sýnt svip hins góða granna gagnvart Hveragerðisbæ en Skipulags- og byggingarnefnd Hveragerðisbæjar lagðist alfarið gegn kynntum skipulagsbreytingum sem innihéldu m.a. Bitruvirkjun allt frá árinu 2007 og hefur talið hana afar skaðlega og standa möguleikum bæjarins sem íbúðar- og ferðamannasvæðis fyrir þrifum í framtíðinni. Svæðið er ennfremur á náttúruminjaskrá. 660 athugasemdir bárust gegn framkvæmdunum ef taldar eru athugasemdarbréfin sjálf en mun fleiri væru þeir er undirrituðu allir taldir með.

Vegna mikils þrýstings á Orkuveitu Reykjavikur um að hverfa frá hugmyndum um Bitruvirkjun var hún slegin út af borðinu tímabundið, í maí 2008, en áform um Hverahlíðarvirkjun látin standa. Innan náttúruverndarsamtaka, bæjarstjórnar Hveragerðis og þorra íbúa svæðisins var óformleg málamiðlun sú að berjast gegn Bitruvirkjun en leyfa Hverahlíðarvirkjun að fara í gegn. Eins konar kaup kaups. Ákvörðun Orkuveitu Reykjavíkur um að setja Bitruvirkjun til hliðar var því vel tekið og nokkur sátt unnin í málinu. Að haldið var.

Þegar breytingar á aðalskipulagi Ölfuss voru síðan fram lagðar árið 2009, var auglýst eftir athugasemdum, eins og lög gera ráð fyrir, en Bitrivirkjun var inni á þeim. 1285 athugasemdir bárust í þetta sinn. Bæjarstjórinn í Ölfusi gerði lítið úr áhyggjum náttúruverndarsamtaka, Hveragerðisbæjar og fjölda íbúa í Ölfusi sem og Skipulagsstofnunar sem ályktaði gegn framkvæmdunum. Það skipti hann engu máli hvað hver sagði, hann væri einráður í Ölfusi og þar við sat. Yfirlýsingar hans í fjölmiðlum voru skólabókardæmi um yfirgengilegan dónaskap og valdníðslu síðustu ára. Hans eigin fullyrðing um að á aðalskipulagi hafi verið tekið tillit til athugasemda stenst ekki skoðun.

Samningur Ölfuss við Orkuveitu Reykjavíkur um forgangsrétt verkefna í heimabyggð á orkuna úr nýjum virkjunum á heiðinni var framlengdur um eitt ár þar sem hann átti að renna út í fyrra en rann út um síðustu mánaðarmót án þess að framlenging hafi verið samþykkt af hálfu Orkuveitunnar. „Enda liggi engir samningar fyrir sem gefa ástæðu til að ætla að sveitarfélagið hafi kaupanda að orkunni“. Slíkur er frægðarferill Ólafs Áka Ragnarssonar í starfi.

Er þetta það sem íbúar Ölfuss vilja kjósa yfir sig enn á ný?

Örfáar af þeim greinum sem birtar hafa verið hér á vefnum og snerta feril Ó.Á.R. fyrrv. bæjarstjóra Ölfuss með einum eða öðrum hætti:

Sannleikann ofanjarðar - lagnir neðanjarðar.
Sálarsamkomulag OR og Ölfuss.
Þorlákshöfn - Vinsæll viðkomustaður aðstandenda álfyrirtækja.
Ákall til Ólafs Áka.
Bitruvirkjun og Hverahlíðarvirkjun.

Til að sjá fleiri greinar sem snerta Ölfus, Ó.Á.R. og virkjanir á heiðinni, prufið að slá inn leitarorð í leitarreitinn hjá Voffa hér ofarlega til hægri á síðunni.

Ljósmynd: Frá kynningu frummatsskýrslu Bitru og Hverahlíðarvirkjunar í Hellisheiðarvirkjun þ. 04. október 2007, ljósmynd: Guðrún Tryggvadóttir.

Evaluation