Nature.is

Að „ganga vel“ á fjöllum

Nú á sér stað gífurleg vakning á meðal fólks um gönguferðir í náttúrunni og fjallgöngur. Enginn er maður með mönnum nema hann gangi á Hvannadalshnúk, þúsundir manna ganga Laugaveginn á ári hverju og á góðviðrisdögum er röðin af fólki upp á Kerhólakamb nánast samfelld frá bílastæðunum og upp á topp.

Þetta er auðvitað jákvæð þróun og stórkostlegt að fólk sé að vakna til vitundar um þá óendanlega möguleika í gönguferðum, gönguleiðum og stórkostlegu umhverfi sem hægt er njóta hér. Á Íslandi getum við jafnvel gengið dögum saman án þess að rekast á annað fólk, sem eru algjör forréttindi m.v. það sem göngu- og útivistarfólk í öðrum löndum upplifir víðast hvar á sínum ferðum.

En stöldrum nú aðeins við og skoðum hvar við erum að ganga?

Því miður virðist allt of margt göngufólk, ef ekki stór meirihluti, huga lítið að hvar gengið er. Vissulega er það að fara um landið fótgangandi einn umhverfisvænasti ferðamáti sem hægt er að hugsa sér, en engu að síður getur göngufólk valdið margvíslegum spjöllum á landinu. Vissulega viljum við ekki upplifa það að hér verði settar strangar hömlur á það hvar ganga má og ekki, eins og víða er í þjóðgörðum og útivistarsvæðum erlendis. Því þurfum við að vakna til vitundar um það hvar við erum að ganga. Allt of víða má sjá ljótar slóðir sem myndast eftir göngufólk á meðan hægt hefði verð að komast hjá þessari slóðamyndun með að fólk gerði sér grein fyrir því að sporin marka slóð.

Allt of margir æða hugsunarlaust áfram í beinni stefnu og gæta ekki að því að sneiða hjá viðkvæmum gróðri og jarðmyndunum. Sorglegt er að sjá fótspór í einmana mosaþembu sem ef til vill er eini gróni bletturinn á stóru svæði. Svona umgengni má því miður sjá allt of víða. Hvað þá sporin í fallegri sandhlíð, sem einhver þurfti að fara þvert yfir í stað þess að sneiðan hjá. Svona getum vil lengi talið upp dæmi, þar sem göngufólk getur spillt landi og spillt ásýnd þess með tíð og tíma.

Því er löngu kominn tími til að göngufólk vakni til vitundar um mikilvægi þess að við hugum betur að leiðavali, gróðurvernd og að ganga með aðgát um viðkvæmar jarðmyndanir.

Sumar fjölfarnar gönguleiðir eru orðnar stórskemmdar af þeim mikla fjölda göngufólks sem þar fer um og dettur mér þá fyrst í hug nokkur svæði á Laugaveginum, t.d. í Jökultungum og mikill skaði hefur orðið sunnan við Ljósá. Þar er löngu orðið tímabært að skylda ferðafélög sem byggt hafa upp aðstöðu á þeirri leið að fara að huga að því að bæta þann skaða sem orðið hefur og huga að aðgerðum til að fyrirbyggja frekari landskemmdir en orðnar eru nú þegar.

Allavega þarf hugarfarið varðandi gönguferðir og áhrif þeirra á landið að fara að breytast, áður en settar verða hömlur og takmarkanir á það dásamlega ferðafresli sem við göngufólk höfum mátt njóta hér hingað til .

Ljósmynd: Göngustígur í Landmannalaugum, ljósm. Árni Tryggvason.

Einkunn

Ferðamenn, týndir, á hálendi Íslands

Undanfarna daga var gerð mikil leit að manni sem fór einn síns liðs í ferð á gosstöðvar við Eyjafjöllin. Hann hafði hringt fyrir þremur dögum og látið vita að hann væri í vandræðum. Taldi sig ranglega vera á Fimmvörðuhálsi. Um 300 manns tóku þátt í leit sem tók á þriðja sólarhring.

Þetta er ekki fyrsta né síðasta leitin sem gera þarf að ferðamönnum á hálendi landsins. Enda er það vissulega samfélagsleg skylda okkar að sýna þessa samstöðu og samhug með þeim sem rata villu vegar. Í þessu tilfelli 300 manns í tæpa 3 daga auk búnðar. Það mætti slá á að þetta væri framkvæmD sem gæti reiknast, menn og tæki,  sem 5 - 7 mannára átak. Auk þess er stór hluti björgunarliðsins sjálfboðaliðar sem yfirgefa önnur störf á meðan leit stendur. Og leggja sig oft í verulega hættu við björgun.

Í því samhengi er rétt að vekja nokkrar spurningar um fræðslu og fyrirbyggjandi aðgerðir gagnvart ferðamönnum, innlendum sem erlendum.

Til er neyðarbúnaður sem fólk sem ætlar á fjöll gæti verið skikkað til að taka með sér. Neyðarhnappur sem getur sent frá sér merki sem hægt er að rekja og finna nákvæma staðsetningu. Þannig gæti fámennara leitarlið komið viðkomandi til hjálpar á skemmri tíma. En tíminn er ekki vinur þeirra sem liggja í jökulsprungum.

Hægt væri að skikka þá sem leigja jeppa á bílaleigum til að sjá kynningarmyndband um akstur á fjöllum og fjallaferðir. Þeir þyrftu einnig að leigja sér neyðarhnapp.

Verslanir sem selja útbúnað til fjallaferða gætu dreift fræðslumyndbandi á DVD eða vísað á slóð slíks efnis sem fólk, sérstaklega byrjendur, væri hvatt til að kynna sér. Þar mætti einnig leigja eða selja neyðarhnappa.

Hugsanlega mætti búa þannig um hnúta að þeir sem ætla sér á fjöll þyrftu að taka einhversskonar pungapróf og skrifa undir sáttmála um að fara í einu og öllu eftir reglum og leiðbeiningum sem hjálparsveitirnar gætu unnið í samráði við yfirvöld.

Hafi ekki verið tekið slíkt námsskeið og ekki skrifað undir samkomulagið og ekki farið að þessum reglum gætu hjálparveitir og yfirvöld átt kröfu á einstaklinga um greiðslur fyrir björgun.

En umfram allt verður að reyna með öllum ráðum að draga úr hættunni á að aðstæður sem þessar skapist.

Ferðamálayfirvöld, hjálparsveitr, ferðaþjónustan, verslanir og við öll almennt verðum að vera vakandi og hika ekki við að gera athugasemdir við þá sem virðast ætla að æða út í einhverja vitlleysu.

Sá ferðamaður sem vísað var til hér í upphafi fannst látinn.

Einkunn

Ecological tourism

Ecological tourism has developed significantly during recent years. It must be kept in mind that tourism can be quite detrimental to the environment, if environmental matters are not taken into consideration. Everything we do has some impact on our environment.

Why travel to the ends of the Earth when you can enjoy a nice holiday just around the corner? Too many people travel to far away locations but forgo travelling in their own country. Hiking and staying outdoors is one of the best ways to keep oneself and one´s family healthy and fit. Travelling does not have to last long. It can be an enjoyable experience for the family just to get out of the city or town and into the wilderness for a few hours. Remember to drive carefully, and enjoy watching the landscape through the window. Before you commence your journey it is advisable to make a list of the things you need to have with you and a list of where you especially want to visit.

The best option is to limit the number of things that you take with you. It is advisable only to use multipurpose reusable packaging for food and other stuff. If you have to do the dishes or wash clothes out in nature it is better to use environmentally friendly detergents and cleaning liquids. Try not to do the dishes in streams or creeks; it is often possible to use sinks on official campsites.

It is important to respect nature when travelling. This entails not leaving garbage on the ground, but to take it along in the car and to dispose of it at the next recycling facility. It is also important to leave the campsite and nature in the same condition or better than when you arrived. The car should be used as sparingly as possible. It is possible to go walking or even to take a bike along on summer holiday.

If you want to do some hiking, it is best to hike along well known and marked routes/paths. Otherwise you can damage the soil and the growth, and also you could end up trespassing or getting lost. The same goes in general for cars. It is important never to drive off the roads. Besides showing grave disrespect for nature, tire tracks can easily damage vegetation cover and stay visible for decades to come.

If you are going on a holiday Nature suggests keep the following points in mind during your stay:

• Turn off the lights and the air conditioning when leaving the hotel room.
• Save water.
• Do not change bed linen everyday. Let the hotel know that it is unnecessary in your case.

• If you are travelling within the destination country, try to bicycle. In most places bikes can be rented. You can also take the bus, and trains are, in general, more environmentally friendly than cars.
• Participate in group activities planned by the tourist bureau.
• Sort waste and recycle as much as possible in the hotel.

• Buy souvenirs which are made locally but take care not to buy products like antiquities which you are not allowed to take out of the country.
• Do not buy products made from animals or plants that are on the brink of extinction.
• Do not buy ivory, mahogany or rhinoceros horns and other well known illegally harvested products.
• Stay at small hostels or hotels but not the large international ones. In this way you support native tourism.
• Do not stay at a hotel with a pool.  You can always go to the beach or to a public swimming pool.
• Follow the code of conduct for the beach. It might be a Blue Flag beach.
• Follow the code of conduct for the hotel. Choose an environmentally labelled hotel if possible.

Graphic: The Garage of the House, Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.

Einkunn

Vefsjár og upplýsingakort á Íslandi

Á Íslandi er til aragrúi upplýsingakorta og vefsjáa með upplýsingum um allt milli himins og jarðar, allt frá staðsetningum brunahana í Reykjavík; reykjavik.is/borgarvefsja til upplýsinga um fjölda einstaklinga á biðlista um pláss á öldrunarheimilum í Kaldrananeshreppi: heilsuvefsja.is.

Mest notuðu kortin eru þó líklega kort sveitarfélaga þar sem íbúar geta nálgast upplýsingar um sína heimabyggð sem og vefsjár sem þjónusta ferðamenn eins og t.d; nat.is og enjoyiceland.is. 

Flestar eiga þessar vefsjár það sameiginlegt að vera mjög einfaldar í notkun og flestar eru þær með mjög líkt notendaviðmót og bjóða uppá svipaða möguleika til upplýsingaöflunar.  Eitt eiga þær einnig mjög margar sameiginlegt en það er hve ófullkomnar upplýsingar eru á þeim. Svo virðist sem margar stofnanir og sveitarfélög hafi ákveðið að koma sér upp vefsjá á internetinu en gleymt eftirfylgninni, þ.e að koma öllum upplýsingum inná vefsjána. Augljóst má vera að með þessu móti eru vefsjárnar oft hvorki fugl né fiskur og í raun stundum bara tímasóun að skoða þær. 

Frá ofangreindu eru sem betur fer undantekningar eins og glögglega má sjá á þessum vef:  reykjavik.is/borgarvefsja. Hann er sérstaklega vel unnin og aðgengilegur og greinilega reglulega uppfærður með nýjustu upplýsingum.

Náttúran.is aftur á móti er með kort sem að mörgu leiti sameinar öll önnur kort sem til eru, auk þess sem það er með upplýsingar sem eru einstakar á Íslandi. 

Græna Íslandskortið/Green Map á natturan.is er unnið samkvæmt hugmyndafræði greenmap.org sem gengur út á skráningu og kortlagningu svæða í borgum, bæjum og löndum með hugmyndir umhverfisstefnu og sjálfbærni að leiðarljósi. 

Náttúran hefur í dag skráð á korti sínu yfir 3.000 aðila á landinu öllu, tengda eftir mismunandi yfirflokkum sem eru 12 að tölu eins og Menning, Útivera, Umhverfisupplýsingar o.fl. Undirflokkar eru 100 að tölu, dæmi um undirflokka eru t.d: Grænir skólar (107), óhefðbundnar lækningar (45), útsýnisskífur á landinu (39), menningarsetur (189), leiksvæði í náttúrunni og margt fleira.

Allar skráningar á Náttúran.is eru fyrirtækjum, stofnunum og einstaklingum að kostnaðarlausu jafnt á vefkortin sem og á prentuð grænkort en nú er önnur útgáfa af Grænu Reykjavíkurkorti að líta dagsins ljós og verður dreift um borgina á næstu vikum.
Ljóst er að græn kort Náttúrunnar eru að mörgu leiti lengra komin en flest önnur kort á Íslandi, sérstaklega hvað varðar fjölda skráninga og ekki síður hvað varðar fjölda grænna skráninga en í þeim skráningum kemst engin með tærnar þar sem Náttúran.is er með hælana.

Einkunn

Rjóður í kynnum - leiðarvísir um skóga

Skógakortið „Rjóður í kynnum“ er komið út en kortið er leiðarvísir um skóga landsins.

Í tilefni af alþjóðlegu ári skóga árið 2011 hafa Skógræktarfélag Íslands og Arion banki gefið út kortið ,,Rjóður í kynnum“ en í því er að finna upplýsingar um 50 áhugaverða útivistarskóga um land allt. Skógarnir eru af öllum stærðum og gerðum, langflestir í alfaraleið og margir í næsta nágrenni við helstu þéttbýlisstaði. Þeir eru því upplagðir áningarstaðir fólks sem á leið um landið. Eins og nafn kortsins gefur til kynna er megintilgangur þess að vekja athygli landsmanna á skógunum og hvetja þá til að staldra þar við og eiga ánægjulegar stundir í skjóli trjáa. ,,Rjóður í kynnum“ er kjörinn ferðafélagi hvort sem fólk hefur brennandi áhuga á útivist og náttúruskoðun eða er aðeins að leita að fallegum stað til að teygja úr stirðum leggjum eftir langa ökuferð.

Á kortinu má sjá staðsetningu reitanna og einnig er stutt lýsing á hverjum og einum reit ásamt upplýsingum um aðstöðu/þjónustu á staðnum og GPS-hnit sem auðveldar fólki að finna þá.

Kortinu verður dreift endurgjaldslaust í útibúum Arion banka, upplýsingamiðstöðvum ferðamála, garðplöntusölum og víðar.

Víða um land standa stórir sem smáir skógar sem eru opnir almenningi allan ársins hring. Þar er gott að á eftir langt ferðalag, teygja úr stirðum leggjum og njóta þess að vera í náttúrunni um stund. Óviðjafnanlegur skógarilmur  fyllir vitin og ómþýður fuglasöngur lætur í eyrum. Sumir kjósa að bregða sér í göngu milli trjáa á meðan aðrir gæða sér á nesti í grænni lautu. Börnin láta heillast af þessum dulmagnaða ævintýraheimi. Víst er að allir í fjölskyldunni snúa endurnærðir á sál og líkama úr skóginum. Verið velkomin.
(texti af forsíðu kortsins)

Einkunn