Nature.is

Bæjarstjórn samþykkti friðun

Bæjarstjórn Kópavogs samþykkti á fundi sínum í gær tillögur um friðlýsingu Skerjafjarðar.

Kosið var um tillögurnar í tvennu lagi. Annars vegar var kosið um friðlýsingu í Kópavogi og var hún samþykkt með öllum greiddum atkvæðum. Hins vegar var kosið um friðlýsingu Fossvogs. Hún var samþykkt með öllum atkvæðum meirihlutans í bæjarstjórn, tveir bæjarfulltrúar sátu hjá og þrír bæjarfulltrúar greiddu atkvæði á móti tillögunni.

Fjallað var um málið á fundi umhverfis- og samgöngunefndar Kópavogs í síðustu viku. Fulltrúar meirihlutans vilja að bæjarstjórn samþykki tillögu að friðlýsingu og semji við Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofu Kópavogsbæjar um umsjón og rekstur svæðisins. Fulltrúar meirihlutans koma úr röðum Samfylkingar, Vinstri-grænna og Næst besta flokksins.

Fulltrúar Sjálfstæðisflokks eru hins vegar andvígir hugmyndum um friðlýsingu og segja að nú þegar sé bæjarvernd á leirum í Kópavogi og Fossvogi. Þeir telja að ekki hafi verið sýnt fram á að ávinningur sé af friðlýsingu umfram bæjarvernd. Þá finnst þeim eðlilegt að ákvörðunarvald í málefnum Kópavogs sé í höndum bæjarstjórnar en ekki ráðherra í ríkisstjórn. Síðast nefnda atriðinu vísuðu fulltrúar meirihlutans á bug og sögðu að kjörnir fulltrúar í Kópavogi hafi áfram ákvörðunarvald yfir hinu friðlýsta svæði.

Kort: Kópavogur og Fossvogur, skjáskot af Infrapath Kópavogur á vef Kópavogsbæjar.

Einkunn

Scenic Vista - Viewpoints in Iceland

As a part of developing the Green Map of Iceland, Nature.is has gathered information on viewpoints, usually in the form of pedestals with an inscripted circle that shows the directions and names of surrounding scenery such as mountains, glaciers, valleys etc. We have found 39 viewpoints all over the country and located them on the Green Map. If you should know a view point we have not found yet, please contact us at nature@nature.is.

See the Green Map group Scenic Vista on the Green Map of Iceland.

The Green Map Icon Scenic Vista implies:

„Viewpoints where you can see scenic vista and get information about the names of mountains and other scenery“.

Photo: Viewpoint at the top of Kambar, South Iceland. Photographer: Einar Bergmundur.

Einkunn

Óbyggðir og erlendir ferðamenn

Arthúr Björgvin Bollason flutti þetta magnþrungna erindi á málþingi um gildi landslags á hálendi Íslands sem haldið var í Norræna Húsinu 21. október árið 2000.

Í frægri grein sem dr. Sigurður Þórarinsson skrifaði fyrir hartnær hálfri öld um „Fossa á Íslandi“ lýsir hann viðhorfi sínu til þessa mikla náttúruafls með eftirfarandi orðum:

„Því er nú mjög á lofti haldið, og vissulega með veigamiklum rökum, að í fossum landsins búi nokkur af framtíð þjóðar okkar, er byggist á þeim verðmætum sem mæld eru í kílóvattstundum. En þar við liggur einnig brot af framtíðarhamingju þjóðarinnar, að hún gleymi ekki að í fossum landsins búi einnig verðmæti sem ekki verða metin til fjár, en mælast í unaðsstundum“.

Þegar við lesum þessi orð dr. Sigurðar Þórarinssonar vaknar sú spurning, hver þau verðmæti séu sem hann er að tala um. Þessi verðmæti, segir hann, verða ekki metin til fjár, heldur mælast þau í unaðsstundum. Sú hugsun sem Sigurður opinberar í þeim skrifuðum orðum felst í því að til séu verðmæti sem séu annars eðlis en þau sem felast í verðbréfum, verðmæti sem eru jafnvel allsendis óskyld krónum og aurum, vöxtum eða vaxtavöxtum; verðmæti sem skila okkur annrs konar hagnaði en hlutabréf á markaði. Þarna er höfundur bersýnilega að skírskota til annarra þarfa en þeirra sem tengjast efnislegri tilvist okkar, - þarfa sem varða sálina, tilfinningarnar, „andann“ eða hvað við viljum kalla þann þátt mannskepnunnar sem hér á í hlut. Sigurður er að tala um það hjartansmál sem Þorsteinn Erlingsson skáld gerði að yrkisefni í kvæðinu sínu um fossana á æskuslóðum í Fljótshlíðinni:

„Þó þeir ættu aungva sál / eða skiftu hljómi / sungu þeir heilagt hjartansmál / hver með sínum rómi“.

Og síðar í kvæði sínu „Fossanið“ bætir skáldið við:

„Hljóðin snjöllu úr hamraþröng / heiðra ég öllu meira / þar eru tröll og syngja söng / svo að fjöllin heyra“.

Hér gerir Þorsteinn Erlingsson það sem skáldum hefur löngum verið tamt: hann holdgerir náttúruna og gefur henni mál. Fossniðurinn er söngur tröllanna sem þau syngja fyrir fjöllin. Í kvæðinu sem Þorsteinn yrkir í Danmörku kemur líka fram að það sé ekki á færi annarra en Íslendinga að skilja óðinn sem fossarnir flytja:

„Hárra fjalla frægðaróð / fossarnir mínir sungu; / það hefur enginn þeirra ljóð / þýtt á danska túngu“.

Í ljóði Þorsteins Erlingssonar, Fossaniður, lætur skáldið hugann hvarfla til þess tíma þegar það óx úr grasi og heyrði tröllin syngja í fossunum fyrir ofan bæina í Fljótshlíðinni. Fossniðurinn, tröllasöngurinn, verður skáldinu kveikja að ljóði sem í raun fjallar um heimþrá, söknuð eftir landinu og sælli sumartíð, þegar fossarnir sungu „sama létta braginn…upp um alla hlíð / endilangan daginn“. Og úr því minnst er á hughrifin sem fossarnir hafa vakið þá má nefna það sem Sigurður Nordal skrifaði forðum daga um þann sem er þeirra voldugastur. Í ritgerð frá þriðja áratug 20stu aldar lýsir Sigurður Dettifossi með eftirfarandi orðum:

„Reynið þér að hugsa yður Dettifoss, sem ekki hafið séð hann. Jökulsá á Fjöllum, eitt af agalegustu fljótum þessa lands, vaðlaus milli fjalls og fjöru, fellur þar ofan í endann á 170 feta djúpri gjá. Ferðamaðurinn kemur á vesturbakkann, sér ána hverfa ofan í gljúfurkverkina og breiðast fram af austurbrúninni. En fossinn streymir ekki í jafnri sífellu, hann dettur. Straumþungi árinnar er svo ógurlegur, bjargið svo þverhnípt, að vatnið þeytist fram af brúninni í óskaplegum flekum, sem springa og sundrast í fallinu, leysast sundur í vatnsstjörnur, sem þjóta í allar áttir og draga eftir sér úðahala. Nafnið Dettifoss er valið með glöggri athugun. Nýir og nýir flekar detta hver ofan á annan, hverfa ofan í mökkinn í gljúfrinu. Fossinn fellur endalaust og breytir þó mynd á hverju andartaki. Hann seiðir augað til sín - allt í einu finnst áhorfandanum bakkinn þjóta með hann út í geiminn með ógnarhraða og grípur ósjálfrátt hendinni eftir einhverju að halda sér í. Og hugann sundlar eins og augað. Þessi vitlausi, tilgangslausi tryllingur plægir sálina. Menn standa eins og frammi fyrir dómstóli, þar sem hið dýpsta í þeim er knúið fram. Vitið skilur ekki. Viljinn bognar.“

Lokaorðin í þessari lýsingu Sigurðar Nordals á áhrifum fossins eru býsna athyglisverð. Hér má beinlínis skilja orð fræðimannsins sem svo að hann sé að vísa til trúarlegrar reynslu: menn standa eins og frammi fyrir dómstóli, þar sem hið dýpsta í þeim er knúið fram. Fossinn vekur í brjósti þess sem á hann horfir djúpa kennd, snertir einhvern kjarna, einhverja kviku sem leynist innst og dýpst í hverjum og einum. Seiðandi og tryllingslegur flaumurinn, þetta ógnvekjandi hamsleysi náttúrunnar, er ofvaxið mannlegum skilningi. „Vitið skilur ekki“. Hughrifin eru handan allra marka mannlegrar skynsemi, þau eru á öðru sviði. Yfirþyrmandi máttur vatnsins, kraftur þessarar voldugu höfuðskepnu smýgur inn í sálina, flekarnir sem þeytast fram af klettabrúninni og springa og sundrast í fallinu, koma róti á tilfinningar þess sem verður vitni að þessu vitlausa og tilgangslausa sjónarspili. Og það er einmitt lóðið: þessi tryllingur er með öllu vit- og tilgangslaus. Mikilfengleiki þessa stórbrotna náttúruundurs höfðar ekki til vitsmuna, heldur tilfinninga. Þýski heimspekingurinn Immanúel Kant gerði á sínum tíma greinarmun á tvenns konar fegurð: annars vegar talaði hann um „náttúrufegurð“ og hins vegar um „listræna fegurð“. Annars vegar er sú fegurð sem hrífur okkur „beint“, án þess að skilningur eða skynsemi komi þar nærri. Hins vegar er sú fegurð, sem við „skiljum“ og skýrgreinum með hjálp vitsmunanna. „Náttúrufegurð“ sagði Kant "er fagur hlutur. Listræn fegurð er aftur á móti fögur hug-mynd af einhverjum hlut". Og þegar við hrífumst af fögrum hlutum í náttúrunni, sagði Kant, þá er slík hrifning laus við allan ásetning, óháð öllum hagsmunum, hverju nafni sem þeir nefnast. Og þessi mannlegi hæfileiki, að geta hrifist af náttúrunni og notið þeirrar fegurðar sem hún býr yfir, gerir okkur í stakk búin til að laðast að fyrirbærunum, elska þau „eins og þau eru“, án þess að hafa neinn framandlegan tilgang í huga eða vilja „hagnast“ á þeim með nokkrum hætti. Og þar með hefur þessi umræddi hæfileiki jafnframt fengið aðra og merka vídd. Þar með hefur hann nefnilega tengst siðferðinu og siðferðisvitundinni: í þeim efnum varðar mestu að við umgöngumst hvert annað með þá hugsýn að leiðarljósi, að hver og einn einstaklingur er tilgangur í sjálfum sér; okkur leyfist m.ö.o. aldrei að nota hvort annað sem tæki í framandlegum tilgangi, eða með það fyrir augum að „hagnast“ á því. Þetta er mikilvægur kjarni í allri siðfræði Kants og þessi siðfræði gegnir stóru hlutverki í stjórnarskrám allra vestrænna ríkja. Til að einfalda þetta tal um samband fegurðar og siðlegrar breytni má kannski segja að kjarninn í þessu öllu sé sá að fögur náttúra geri okkur, hvert og eitt, að betri manni. Náttúrufegurð hafi - m.ö.o. - mannbætandi áhrif á þann sem hennar nýtur. Og þá eru enn ótalin þau áhrif sem fögur náttúra hefur á ímyndunaraflið og margir hugsuðir - þeirra á meðal Kant - hafa gert sér mat úr. Þessum áhrifum hefur meistari Þórbergur lýst á snjallan hátt í bók sinni „Steinarnir tala“, þar sem hann fjallar um æskuárin í Suðursveit. Þar víkur hann einmitt, með svolítið öðrum hætti en Kant, að þeim mun sem hann telur vera á náttúrulegum og manngerðum hlutum.

„Af öllum „dauðum hlutum“ segir Þórbergur „fannst mér steinarnir vera mest lifandi.

Það var af því að þeir voru náttúrulegastir og mundu lengst aftur. Það hafði enginn umskapað þá og neytt þá til að vera öðru vísi en náttúran hafði gert þá. En hinir „dauðu hlutirnir“ voru afmyndaðir af mönnum og ónáttúrlegir, og mér fannst þeir hafa glatað miklu af sálu sinni, með því að vera gerðir svona…" Og sá texti er að líkindum vandfundinn á íslenskri bók, þar sem því er lýst af öðrum eins næmleika, hvílík áhrif einn steinn getur haft á mannlegt ímyndunarafl og í lýsingu Þórbergs á steininum góða sem hann festi sjónir á í fjallshlíðinni fyrir ofan bæinn Hala í Suðursveit:

„Það var eitt við þennan stein, sem gerði hann furðulegan og ólíkan öllum steinum öðrum, og nú ætla ég að segja það, þó að það sé ótrúlegt. Hann var alltaf ósýnilegur nema í sólskini og sást þó aldrei í sólskini fyrr en sól var komin um það bil í hádegisstað. Eftir það sást hann allan daginn , meðan sól skein á hann. En undireins og sólsett varð þarna uppi í Mosunum eða ský dró þar fyrir sólu, þá varð hann aftur ósýnilegur. Þá var eins og það hefðu verið ofsjónir í mér, að hann hefði verið til. Þetta var óhugnanlega dularfullt.

Það voru þessi hamskipti steinsins úr ósýnilegri veru í sýnilega og aftur í ósýnilega í björtu, sem gerðu hann merkilegri en alla aðra steina í fjallshlíðinni, kannski í öllum fjallshlíðum í heiminum. Þarna stóð hann í grjótskriðu uppi í Mosunum eins og ljósbleik hulduvera, ólíkur öllum öðrum steinum, einn sér, algerður einstæðingur. Hann hafði engan til að tala við. Ég vorkenndi honum. Mér fannst honum hlyti að líða illa af því, hvað hann var einmana, eins mikið lifandi og hann var".

Einkunn

Verndaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs staðfest

Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra hefur staðfest stjórnunar- og verndaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs. Vatnajökulsþjóðgarður er umfangsmesta verkefni á sviði náttúruverndar sem ráðist hefur verið í hérlendis en hann nær yfir 13% landsins og er stærsti þjóðgarður Evrópu. Stjórnunar- og verndaráætlunin felur í sér stefnu, markmið og framtíðarsýn þjóðgarðsins hvað varðar náttúruvernd, útivist og byggðarþróun. Þar er kveðið á um skipulag samganga í þjóðgarðinum, þjónustu við ferðamenn, náttúrurannsóknir og umhverfisvöktun.

Stjórn þjóðgarðsins vann stjórnunar- og verndaráætlunina eftir samráð við fjölda einstaklinga, stofnana og félaga og sendi ráðherra hana til staðfestingar í september 2010. Í kjölfar þess barst ráðuneytinu fjöldi athugasemda og átti ráðherra fund með sjö einstaklingum, félögum og stofnunum og tók við sextán formlegum athugasemdum. Flestar athugasemdirnar lutu að skorti á samráði við gerð áætlunarinnar.

Það er niðurstaða ráðuneytisins að skilyrðum laga og reglna hafi verið uppfyllt við gerð áætlunarinnar, þar á meðal um samráð. Því eru ekki taldar forsendur til að synja áætluninni staðfestingar. Lög um Vatnajökulsþjóðgarð takmarka vald ráðherra til að breyta tillögu stjórnar þjóðgarðsins við þau tilvik þar sem talið er að hún brjóti í bága við lög eða reglugerð um þjóðgarðinn eða gegn verndarmarkmiðum þjóðgarðsins.

Umhverfisráðuneytið telur engu að síður æskilegt að stjórn þjóðgarðsins skoði betur þann kafla áætlunarinnar sem lýtur að samgöngum í þjóðgarðinum. Fram hafa komið tillögur að breytingum sem kalla á umræðu og ítarlegri yfirferð. Ráðuneytið beinir því þeim tilmælum til stjórnar þjóðgarðsins að skoða samgönguþáttinn sérstaklega og hafa samstarf við helstu hagsmuna- og umsagnaraðila í því skyni að tryggja að sem best sé haldið á hagsmunum náttúruverndar og útivistar. Þannig telur ráðuneytið að hægt sé að skapa meiri sátt um þjóðgarðinn.

Ráðuneytið ítrekar að það telur að stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs hafi sett fram góðar grunnforsendur og almenn rök fyrir tillögum sínum að samgöngukerfi þjóðgarðsins, en að frekari umræða þurfi að fara fram um einstakar leiðir og tillögur sem fram hafa komið í athugasemdum við verndaráætlun.

Hvað önnur atriði en samgöngur varðar er ljóst að alltaf þarf að endurmeta og endurskoða áætlunina. Lög kveða á um að endurskoða eigi áætlunina í heild ekki sjaldnar en á tíu ára fresti, en heimild er fyrir stjórn að gera breytingar á því tímabili, sem gera þarf í samráði við svæðisráð. Ráðuneytið telur að stjórn þjóðgarðsins sé rétti aðilinn til að meta hvenær ráðast þurfi í breytingar á verndaráætlun, hvort sem það er að eigin frumkvæði eða vegna utanaðkomandi beiðni.

Greinargerð umhverfisráðherra vegna staðfestingar á verndaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs (Pdf-skjal).

Heimasíða Vatnajökulsþjóðgarðs.

Ljósmynd frá Skaftafelli, ljósm. Árni Tryggvason.

Einkunn

Jökulsárlón all year round

In the past ten years or so Jökulsárlón á Breiðamerkursandur, on the south coast of Iceland, has come to represent Iceland in the eyes of the world. This site is well known to tourists and few visit Iceland without making a trip to the lagoon. Its attraction lies in the magnificence and diversity of the ice floes that float on the blueish green waters, all different shapes, sizes and colours.

Then there is the grandeur of the surrounding mountains. Directly south of the lagoon is the Atlantic Ocean in all its might, but between this and the lagoon lies the coastline, a narrow strip of sand as black as charcoal, often garnished with innumerable glittering chunks of ice which have been briefly washed ashore by the high tide. Enormous ice floes float close to the shore, constantly pounded by the surf, the spray swirling high up into the air.

Thorvardur Árnason took all the photographs in this book. They were taken in various weather conditions throughout the year and at differing times of day. Thorvardur lives in Höfn and is in charge of the University of Iceland’s study centre at Hornafjördur.

Photo: One of Þorvarður Árnason's photos from Jökulsárslón in the book.

Einkunn