Nature.is

Námskeið í Háskóla Íslands um erfðatækni, umhverfi og samfélag

Læknadeild HÍ býður nú upp á námskeið á MS stigi sem er opið nemendum Heilbrigðisvísindasviðs og Verkfræði- og náttúruvísindasviðs. Námskeiðið verður kennt sem lotunámskeið aðra vikuna í ágúst. Samkvæmt kennsluskrá er efni námskeiðsins lýst á eftirfarandi hátt:

Erfðatækni hefur verið í örri þróun síðustu ár og er nú orðið ómissandi tæki í margskonar grundvallarrannsóknum í lífvísindum. Hún hefur einnig verið hagnýtt í læknisfræði, landbúnaði og iðnaði. Mikil átök hafa orðið um hvort rétt sé að sleppa erfðabreyttum lífverum út í umhverfið og nýta afurðir sem unnar hafa verið úr þeim. Settar hafa verið mjög strangar reglur víða um heim sem takmarka nýtingu þessara lífvera. Umræðan í samfélaginu er oft óvægin og mótast oftar en ekki af takmarkaðri þekkingu á málefninu. Í námskeiðinu verður farið yfir hvað felist í erfðatækni og hvernig megi nýta þessa tækni í grunnrannsóknum, læknisfræði, landbúnaði og matvælaiðnaði. Lögð verður áhersla á að fjalla um málið frá öllum hliðum og kynntir verða bæði möguleikar og takmarkanir við beitingu tækninnar, þ.m.t. hugsanlegar hættur fyrir heilsu manna og umhverfið. Námskeiðið er opið öllum sem stunda framhaldsnám við ríkisháskólana fjóra í greinum sem eiga sér snertifleti við nýtingu erfðatækni, t.d. í líffræði, læknisfræði, búvísindum og umhverfis- og auðlindafræði. Fastir kennarar úr samstarfsnetinu munu halda fyrirlestra um efni á sínu sérsviði auk þess sem gestakennarar verða fengnir til þess að fjalla um hagnýtingu erfðatækni í atvinnulífinu og stefnumörkun stjórnvalda á þessu sviði. Nemendum verður ætlað að rýna valdar vísindagreinar og fjalla um þær á gagnrýninn hátt. Þeir munu einnig flytja stuttan fyrirlestur um efni sem valin verða af kennurum.

Þetta væri ekki frá sögu færandi ef staðreyndin væri ekki sú að allir sem koma að kennslunni (að einum undanskildum) eru meðal 37 menninganna sem skrifuðu undir áskorun til alþingis gegn tillögu að þingsáliktunartillögu um að Ísland banni ræktun erfðabreyttra lífvera undir berum himni. Áreiðanlegar heimildir innan háskólans herma að þessi eini aðili hafi verið erlendis þegar undirskriftum var safnað og að hann sé þeim sammála.

Kennarar námskeiðsins eru þessir: Áslaug Helgadóttir, LBHÍ, Jón Hallsteinn Hallsson, LBHÍ, Eiríkur Steingrímsson, HÍ, Magnús Karl Magnússon, HÍ, Ólafur S. Andrésson, HÍ, Arnar Pálsson, HÍ, Zophonías O. Jónsson, HÍ, Kristinn P. Magnússon, HA og Oddur Vilhelmsson, HA.

37 menningarnir sem skrifuðu undir ofannefnda áskorun til alþingis:

• Matvælastofnun (1)
• Sigríður Björnsdóttir, dýralæknir hrossasjúkdóma hjá Matvælastofnun
• MATÍS (2)
• Anna Kristín Daníelsdóttir, sviðsstjóri, Matís
• Guðmundur Óli Hreggviðsson, fagstjóri, Matís
• LBHÍ (5)
• Ágúst Sigurðsson, rektor og búfjárerfðafræðingur  LBHÍ
• Áslaug Helgadóttir, prófessor í jarðrækt og plöntukynbótum, LBHÍ
• Emma Eyþórsdóttir, dósent í búfjárerfðafræði,  LBHÍ
• Jóhannes Sveinbjörnsson, dósent í fóðurfræði,  LBHÍ
• Jón Hallsteinn Hallsson, lektor, Auðlindadeild  LBHÍ
• HR (2)
• Karl Ægir Karlsson, dósent, Tækni- og verkfræðideild, HR
• HA (2)
• Kristinn P. Magnússon, dósent, Auðlindadeild HA.
• Oddur Vilhelmsson, dósent, Auðlindadeild HA.
• Hólar (1)
• Ólafur I. Sigurgeirsson, lektor, Fiskeldisdeild Hólaskóla.
• Keldur (5)
• Ástríður Pálsdóttir, sérfræðingur, Tilraunastöð HÍ í meinafræði að Keldum.
• Bergljót Magnadóttir, sérfræðingur, Tilraunastöð HÍ í meinafræði að Keldum.
• Bjarnheiður K. Guðmundsdóttir, sérfræðingur, Tilraunastöð HÍ í meinafræði Keldum
• Edda B. Ármannsdóttir, sérfræðingur, Tilraunastöð HÍ í meinafræði að Keldum.
• Sigurbjörg Þorsteinsdóttir, sérfræðingur, Tilraunastöð HÍ í meinafræði að Keldum.
• Líf- og umhverfisvísindadeild HÍ (5)
• Arnar Pálsson, dósent, Líf- og umhverfisvísindadeild HÍ.
• Guðmundur Eggertsson, prófessor emerítus, Líf- og umhverfisvísindadeild HÍ.
• Guðmundur Hrafn Guðmundsson, prófessor, Líf- og umhverfisvísindadeild HÍ.
• Ólafur S. Andrésson, prófessor, Líf- og umhverfisvísindadeild, HÍ.
• Snæbjörn Pálsson, dósent, Líf- og umhverfisvísindadeild HÍ
• Lyfjafræðideild HÍ (1)
• Már Másson, prófessor, Lyfjafræðideild, HÍ.
• Læknadeild HÍ (10)
• Eirikur Steingrímsson, prófessor, Læknadeild, HÍ.
• Guðmundur Þorgeirsson, prófessor og deildarforseti Læknadeildar, HÍ.
• Helga M. Ögmundsdóttir, prófessor, Læknadeild HÍ.
• Jón Jóhannes Jónsson, dósent, Læknadeild HÍ.
• Jórunn E. Eyfjörð, prófessor, Læknadeild HÍ.
• Magnús K. Magnússon prófessor, Læknadeild, HÍ.
• Pétur Henrý Petersen, lektor, Læknadeild HÍ.
• Sigurður Guðmundsson, forseti Heilbrigðisvísindasviðs HÍ.
• Stefán Þ. Sigurðsson, dósent, Læknadeild, HÍ.
• Þórarinn Guðjónsson, dósent, Læknadeild HÍ.
• Íslensk Erfðagreining (3)
• Kári Stefánsson, forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar.
• Unnur Þorsteinsdóttir, framkvæmdastjóri erfðarannsókna, Íslenskri erfðagreiningu
• Þórunn Rafnar, framkvæmdastjóri krabbameinsrannsókna, Íslenskri erfðagreiningu
• BioPol (1)
• Bjarni Jónasson, verkefnisstjóri, BioPol sjávarlíftæknisetur

Kallaðir verða inn gestafyrirlesarar – Helga Margét Pálsdóttir (MAST, fjallar um reglugerðir varðandi EB fæðu),  Ásgeir Björnsson (UST – fjallar um reglugerðir vegna nýtingar  erfðabreyttra lífvera), Guðni Elísson (HÍ, fjallar um deilur vegna erfðatækni), og Þorvarður Árnason (Rannsóknstofnun HÍ á Höfn), sem fjallar um varúðarregluna.

Athyglisvert er að ekki hefur verið tilgreindur fyrirlesari til að fjalla um áhrif erfðanbreyttrar fæðu á heilsu manna og dýra.

Alvarlegur galli á þessu námskeiði er að það virðist vera tilkomið af pólitískum en ekki fræðilegum ástæðum. Athygli vekur að eini plöntulífeðlisfræðingurinn sem hefur hafið upp raust sína gegn ræktun erfðabreyttra lífvera – og það á fræðilegum og yfirveguðum grundvelli þ.e. Kesara  Anamthawat Jónsson er ekki hluti af þessi teymi og maður spyr sig hvers vegna?

Ljósmynd: Bygg, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Einkunn

Vilja að leyfi Orf-líftækni verði afturkallað

Náttúruverndarsamtök Suðvesturlands vilja að leyfi Orf-líftækni til að rækta erfðabreytt bygg til lyfjagerðar í gróðurhúsi Landbúnaðarháskólans á Reykjum verði afturkallað. Þetta kemur fram í ályktun sem stjórn samtakanna hefur sent frá sér.

Stjórn Náttúruverndarsamtaka Suðvesturlands lýsir yfir stuðningi við þau andmæli, sem samtök og fyrirtæki á sviði náttúruverndar og heilsuræktar hafa þegar sent frá sér til Umhverfisstofnunar, umhverfisráðuneytis, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytis og mennta- og menningarmálaráðuneytis, þar sem krafist er afturköllunar á leyfi Orf-líftækni hf. til að rækta erfðabreytt bygg til lyfjagerðar í gróðurhúsi Landbúnaðarháskólans á Reykjum.

Stjórn NSV vill undirstrika sérstaklega hversu varhugavert er að leyfa slíka starfsemi á Reykjum í Ölfusi. Þaðan falla öll vötn til Varmár í næsta nágrenni og vatn frá henni dreifist um víðáttumikið engjasvæði s.s. í Arnarbælis-forum og -engjum. Þar er sérstætt gróður- og fuglalíf sem ber að vernda enda hefur Sveitarfélagið Ölfus ítrekað gert kröfur um verndun Varmár. Erfðabreyttar lífverur, sem þar næðu fótfestu, gætu orðið erfiðar viðfangs. Reynslan og nýorðnir atburðir sýna að svokallaðar öruggar varnir duga oft skammt og fullyrðingar um skaðleysi reynast hjóm eitt.

Á Hveragerðis- og Reykjasvæðinu eru oft jarðskjálftar, hverir hverfa og koma upp á nýjum stöðum, jafnvel í miðjum húsum. Gáleysislegar gerðir nútíðar í einhverri von um skammtíma hagnað geta valdið komandi kynslóðum miklu tjóni, segir í ályktun stjórnar Náttúruverndarsamtaka Suðvesturlands.

Ljósmynd: Séð inn í eitt ræktunarrými Orf líftækni að Reykjum, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Einkunn

Food Democracy Now!

On January 31, family farmers will take part in the first phase of a court case filed to protect farmers from genetic trespass by Monsanto’s GMO seed, which contaminates organic and non-GMO farmer’s crops and opens them up to abusive lawsuits. In the past two decades, Monsanto’s seed monopoly has grown so powerful that they control the genetics of nearly 90% of five major commodity crops including corn, soybeans, cotton, canola and sugar beets.

In many cases farmers are forced to stop growing certain crops to avoid genetic contamination and potential lawsuits. Between 1997 and 2010, Monsanto admits to filing 144 lawsuits against America’s family farmers, while settling another 700 out of court for undisclosed amounts. Due to these aggressive lawsuits, Monsanto has created an atmosphere of fear in rural America and driven dozens of farmers into bankruptcy.

Please join us in standing up for family farmers everywhere against Monsanto's abusive seed monopoly.

Einkunn

Reglugerð sem er þjóðinni til heilla

Reglugerð um merkingar erfðabreyttra matvæla og fóðurs er langþráð réttarbót sem verður öllum landsmönnum, atvinnulífi þeirra og heilbrigði til heilla.

Íslendingum er ekki alltaf sýnt um lög og reglur og því er fréttnæmt þegar sett er reglugerð sem sannarlega er öllum borgurum landsins til hagsbóta. Frá og með 1. janúar nýtur þjóðin þess að reglugerð um merkingar erfðabreyttra matvæla (og fóðurs) hefur að fullu tekið gildi. Ástæða er til að þakka núverandi ríkisstjórn – og einkum fráfarandi landbúnaðarráðherra – fyrir að koma þessu langþráða máli í höfn, því reglugerðin mun stuðla að verndun umhverfis, landbúnaðar og heilsufars neytenda. Hún mun bæta skilyrði landbúnaðar til útflutnings og mun að líkindum til lengri tíma litið spara heilbrigðisþjónustunni ómældar fjárhæðir.

Merkingarreglugerðin mun ekki hafa neikvæð áhrif í för með sér fyrir innflytjendur, smásöluverslanir eða neytendur, heldur þvert á móti. Innflytjendur sem vilja bjóða upp á bandarískar vörur geta einfaldlega aflað þeirra frá 27 ríkjum ESB eða 24 öðrum ríkjum þar sem erfðabreytt matvæli eru merkt. Til dæmis er Kellogs-kornflex frá Bandaríkjunum (BNA) eða Kanada að líkindum framleitt úr Bt-maís og selt án merkinga, þar sem hvorugt ríkið krefst þess. Kellogs-kornflex framleitt í Evrópu er hins vegar ekki framleitt úr erfðabreyttum maís. Hið sama á við um önnur vinsæl bandarísk matvæli, s.s. morgunkorn, kökur og kex, tómatsósu og grillsósur – sem nær allra má afla frá Evrópu, framleiddra þar undir þekktum bandarískum vörumerkjum.

Matvælasalar þurfa ekki að taka á sig aukinn kostnað vegna nýrra merkingareglna, því ef þeir kaupa frá löndum sem merkja erfðabreytt matvæli er frekari vörumerkinga ekki þörf. Og valkostum neytenda fækkar ekki, því flest bandarísk matvæli eru fáanleg frá löndum sem merkja erfðabreytt matvæli. Það er rétt að í sumum tilvikum eru matvæli innflutt beint frá BNA ódýrari en sömu vörumerki innflutt frá Evrópu. En orsakir þess eru m.a. að BNA reyna að koma erfðabreyttum matvælum, sem evrópskir neytendur vilja ekki kaupa, á hvern þann markað annan sem hafa vill. Íslenskum neytendum verður ekki talin trú um að erfðabreytt bandarísk matvæli á niðursettu verði, sem vafi leikur á um í ljósi vísindarannsókna hvort teljist örugg fyrir heilsu okkar, séu vildarkjör.

Það er viturlegt af Íslendingum að láta merkja erfðabreytt matvæli, en einnig er mikilvægt að átta sig á því að framtíðin felst ekki í framleiðslu slíkra matvæla, þótt líftækniiðnaðurinn haldi öðru fram. Gögn um heimsframleiðslu þeirra á árinu 2010 sýna að aðeins 3% landbúnaðarlands (148 m ha) voru notuð til ræktunar erfðabreyttra plantna. Nær 80% af þessu svæði var í 3 löndum, BNA (45%), Brasilíu og Argentínu. Í Evrópu er ræktun erfðabreyttra plantna mjög lítil, hefur á síðustu 3 árum minnkað um tæpan fjórðung, dróst t.d. saman um 13% árið 2010 og nam þá einungis 0,06% af landbúnaðarlandi álfunnar. Spánn er eina Evrópulandið sem ræktað hefur erfðabreyttar plöntur (Bt-maís) í verulegum mæli en þar minnkaði framleiðslan árið 2010 um 15%.

Hreyfing gegn ræktun erfðabreyttra afurða hefur nú náð öflugri fótfestu meðal 40 þjóða. Í árslok 2010 höfðu nær 300 héruð eða fylki, 4700 sveitarfélög og ríflega 31 þúsund landeigendur lýst svæði sín án erfðabreyttra lífvera. Í Sviss er í gildi bann við ræktun erfðabreyttra plantna til ársins 2013. Á liðnu ári var sett bann við ræktun í Kína til 5 ára og í Perú til 10 ára.

Bann Kínverja er athyglisvert því líftækniiðnaðurinn hefur lengi látið sem öll lönd verði að taka upp ræktun erfðabreyttra plantna þar sem Kína hafi eða muni gera það. Í Evrópu eru erfðabreytt matvæli enn á undanhaldi. Innan ESB er einungis leyft að rækta tvær tegundir erfðabreyttra nytjaplantna, Bt-maísyrkið MON810 frá Monsanto og kartöfluyrkið Amflora frá BASF. MON810 er nú bannað í Þýskalandi, Frakklandi, Austurríki, Ungverjalandi, Grikklandi, Lúxemborg, Póllandi og Rúmeníu. Ungverjaland – með stuðningi Austurríkis, Lúxemborgar, Póllands og Frakklands – hefur kært leyfisveitingu ESB á Amflora-kartöflum til Evrópudómstólsins.

Jafnvel Bandaríkin – móðurland erfðabreyttra matvæla – endurmeta nú stefnu sína í málefnum erfðabreyttra matvæla, en 14 sambandsríki ræða nú í alvöru þann kost að taka upp merkingar á erfðabreyttum matvælum. Fyrir skömmu gekk fjöldi baráttumanna 313 mílur frá New York til Hvíta hússins til að krefjast slíkra merkinga. Árið 2004 lýsti Mendocino-fylki í Kaliforníuríki sig svæði án erfðabreyttra lífvera. Kaliforníubúar safna nú 700.000 undirskriftum við kröfu um að kosið verði í ríkinu um merkingar erfðabreyttra matvæla. Þá má geta þess að í fulltrúadeild Bandaríkjaþings hefur frumvarp um bann við útiræktun erfðabreyttra lyfja- og iðnaðarplantna í BNA verið lagt fram.

Hafa ber í huga að ekki hefur verið sýnt fram á öryggi erfðabreyttra afurða til neyslu manna og búfjár. Það er því gríðarlega mikilvægt að neytendur fái frelsi til að velja við innkaup á matvælum til heimila sinna og sömuleiðis að bændur hafi frelsi við val á fóðri í skepnur sínar. Ástæður stjórnvalda til að lögfesta merkingarskyldu á erfðabreyttum matvælum og fóðri eru óumdeilanlegar og rökréttar.

Höfundur er framkvæmdastjóri Vottunarstofunnar Túns.

Samklippa: Guðrún A. Tryggvadóttir

Einkunn

Kynningarátak um erfðabreyttar lífverur krefst afturköllunar leyfis til ræktunar erfðabreyttra plantna í gróðrarstöðinni Barra

Til Umhverfisstofnunar

Í gær þriðjudaginn 10. janúar bárust þau tíðindi í fréttum Ríkisútvarpsins að þann dag hafi orðið umtalsvert tjón í gróðrarstöðinni Barra hf. nærri Egilsstöðum og að meðal þess hafi verið gróðurhús þau sem hýsa ræktun á erfðabreyttu byggi fyrir líftæknifyrirtækið Orf Líftækni hf. Fram kom að margar plötur höfðu fokið af húsunum sem standa opin eftir.

Þessir atburðir staðfesta að áhyggjur, sem margir hafa haft og tjáð opinberlega af ræktun erfðabreyttra plantna í gróðurhúsum, eiga við rök að styðjast og að leyfisveitingar Umhverfisstofnunar til svokallaðrar afmarkaðrar notkunar erfðabreyttra lífvera byggja á ófullnægjandi öryggis- og áhættumati.

Í ljósi atburða gærdagsins krefst kynningarátak um erfðabreyttar lífverur þess að Umhverfisstofnun afturkalli umsvifalaust leyfi það sem stofnunin veitti Orf Líftækni hf. til ræktunar erfðabreyttra plantna í gróðrarstöðinni Barra hf.

Virðingarfyllst,

Kynningarátak um erfðabreyttar lífverur

Einkunn